Boekbespreking: Dilemma's uit het financiële vak
Arend de Jong was bijna veertig jaar lang als financial werkzaam voor KLM (later Air France-KLM), waarvan een aantal jaren als financieel topmanager. Hij zag in die tijd zijn vakgebied transformeren, en speelde daarbij zelf in zijn sector vaak een sleutelrol als het ging om financiële innovaties, strategische besluitvorming en de omgang met crisissituaties. Samen met André de Waal, internationaal erkend expert op het gebied van High Performance Organizations (HPO’s), vatte hij zijn bevindingen samen in Dilemma’s uit het financiële vak. Lessen uit de praktijk (HPO Center, 2025), een boek dat voor elke finance professional interessant is.
De Jong deelt in het boek zijn belangrijkste praktijklessen en vat ze, met hulp van het theoretische raamwerk dat De Waal heeft ontwikkeld, samen in een aantal dilemma’s die systematisch worden gepresenteerd en worden voorzien van praktische tips en tools. Die dilemma’s worden opgedist in vier hoofdstukken, waarin telkens één hoofdthema centraal staat: de kwaliteit van het management; de kwaliteit van de medewerkers; continue verbetering en vernieuwing; en tot slot de strategische rol en positie van de financiële functie. Elk dilemma (het zijn er tussen de vier en zeven per hoofdstuk) wordt vervolgens op dezelfde manier behandeld, met eerst de vraag hoe je om moet gaan met het dilemma, vervolgens een paragraaf over de voor- en nadelen van de voorgestelde aanpak, en tot slot een aantal praktische adviezen. Elk van deze vier hoofdstukken wordt afgesloten met een conclusie; het geheel wordt gelardeerd met kaderteksten waarin De Jong een dilemma of een oplossing illustreert met een voorbeeld uit zijn eigen praktijk. Tot slot volgt een hoofdstuk waarin specifiek dilemma’s worden besproken die voortvloeien uit crisissituaties, en geeft De Jong in een soort uitsmijter nog zijn visie op de toekomst van de financiële functie.
Praktische tips
Het boek zit dus heel overzichtelijk en toegankelijk in elkaar, en staat vol met de beloofde praktische tips. Een voorbeeld van hoe dat uitpakt. Paragraaf 3.4 gaat over het dilemma ‘de wil om te veranderen versus de focus op operationele stabiliteit’. Hoe doe je het een zonder het ander uit het oog te verliezen? De Jong en De Waal suggereren te kiezen voor een gefaseerde, strategische benadering, gebaseerd op vijf kernprincipes, waaronder de ontwikkeling van pilotprojecten, een gefaseerde implementatie en iteratieve bijsturing. Het voordeel van zo’n aanpak is dat er minder weerstand zal ontstaan en dat de continuïteit beter gewaarborgd blijft; het nadeel is dat een verandertraject zo langer kan duren dan gewenst en dat dat wellicht afbreuk doet aan een gevoel van urgentie. Enkele bijbehorende tips: gebruik een ‘plateaubenadering’ met ingebouwde tussenstappen; onderken weerstand en geef ruimte voor aanpassing; communiceer ook over wat hetzelfde blijft.
De menselijke kant
De inzichten die over de diverse dilemma’s worden gepresenteerd zijn misschien niet allemaal wereldschokkend, maar de systematische beschrijving ervan en de door de praktijk gestaafde aanpakken en tools geven het boek wel degelijk meerwaarde. Daar komt bij dat De Jong veel oog heeft voor de menselijke kant van het werk. Dat viel ook Steven Zaat op, sinds 2021 CFO van Air France-KLM, die een lovend voorwoord schreef in het boek. ‘Welk boek uit de financiële discipline komt met de aanbeveling: “laat regelmatig intuïtie toe?” En toch zal iedere hardcore financial moeten toegeven dat vaak de meest cruciale beslissingen, met de beste resultaten, genomen zijn vanuit intuïtie’, schrijft hij. Dat u het maar weet. Warm aanbevolen.
